Falowce, warszawski Pekin – czyli popisy PRL-owskich architektów

źródło: podroze.onet.pl

Mamy lata 60, obchody 1000-lecie Państwa Polskiego, z tej okazji powstaje wiele nowych budynków, m.in. ponad tysiąc szkół. Odbywają się kultowe festiwale Monterey i Woodstock.

Mniej więcej w tym samym czasie, w Gdańsku, Łodzi, Poznaniu, Warszawie powstają pierwsze, nowatorskie bloki mieszkalne. Ten trend trwa aż do lat 80. Nie byłoby w tym wszystkim nic zaskakującego, gdyby nie ich długość. Stąd też nazwy – „Falowce” czy „Pekin”. Długie, około kilometrowe zabudowania, mieszczące tysiące osób pod jednym dachem.

Falowiec w Gdańsku

Ikona wśród oryginalnej koncepcji budownictwa PRLu, jaką jest jeden z najdłuższych ze wszystkich bloków, znajduje się w Gdańsku. Inżynierowie lat 70 stanęli przed problemem, pomieszczenia jak największej ilości lokatorów, a że wolnej przestrzeni mieli sporo, powstał oryginalny, kolorowy i rekordowo długi blok.

Znajduje się na Gdańskim Przymorzu. Na przestrzeń dla 6 tysięcy lokatorów składają się 11 kondygnacji, 16 klatek schodowych i 3 przystanki autobusowe. Same te liczby już pokazują nam z jakim olbrzymem mamy do czynienia. Kształt, jak łatwo się domyślić, nawiązuje do struktury polskiego wybrzeża.

W tym roku obchodzimy jego 50 urodziny. A wszystko to zapoczątkowało wielkie bum na mieszkania w roku 1970. Sam „Falowiec”, początkowo miał wyglądem nie różnić się od swoich sąsiadów. Jednakże, zapotrzebowanie znacząco wpłynęło na projekt architektów Tadeusza Różańskiego, Danuty Olędzkiej i Janusza Morka.

Niepowszechnym zabiegiem wynikającym z wielkości przedsięwzięcia było też to, że mieszkańcy zasiedlający pierwsze powstałe piętra, mogli obserwować jak rodzi się dalsza część ich bloku. Ciekawostką wartą uwagi jest też zmiana, którą wywołał w ruchu powietrza. Na północy dłużej utrzymuje się chłód, zaś od strony południowej temperatura jest minimalnie wyższa, przez co niektórzy z mieszkańców podejmowali się próby hodowli winogron.

Czy na pewno najdłuższy?

Do rozstrzygnięcia pozostaje nam jeszcze kwestia rekordu jego długości. W naszej, wspaniałej stolicy, na przełomie lat 70 powstał „Pekin”. Warszawski wąż, na którego składają się 23 budynki połączone galeriami bloków mieszkalnych. Łączna długość to 1,5 kilometra, a więc o 700 metrów więcej niż „Falowiec”. Jednak Gdański budynek zwraca na swą wielkość szczególną uwagę, ponieważ jest postawiony mniej więcej w linii prostej, w przeciwieństwie do wijącego się, pełnego załamań, stolicowego galeriowca.

Budynek na osiedlu Przyczółek Grochowski, jest niewątpliwie jedną z najważniejszych z powojennych realizacji. Sama idea przyświecająca architektom była wspaniała. Prosta bryła, a pomiędzy nią place sprzyjające spotkaniom sąsiadów i zabawie dzieci, przy jednoczesnym zachowaniu intymności i bezpieczeństwa. Zastosowanie galerii zamiast typowych klatek schodowych rozwiązało problem ciemnych kuchni, tak jak i zaprojektowanie specjalnych korytarzy ułatwiających konserwację bloku.   

„Pekin” był miejscem akcji niektórych polskich filmów i seriali, takich jak kultowe „07 zgłoś się” lub „Bulionerzy”. W kryminale Przyczółek Grochowski ukazany jest jako labirynt – pułapka, w którym za rogiem czają się przestępcy. Kreowało to nieprzychylną opinię o samym osiedlu, co dodatkowo potęgowały fale kradzieży od początku lat 70.

Przez to sama bryła budynku nabrała surowości. Początkowe, bardzo przemyślane założenia architektów Oskara Hansena i Zofii Garlińskiej-Hansen, o bezpiecznej, otwartej przestrzeni, zostały zabite przez zagrodzenia, kraty w oknach i ogólny postrach wśród mieszkańców. Jednak, kiedy dziś rozmawiamy ze starszymi lokatorami bloku, wypowiadają się o nim ciepło, co rusz zarzucając ciekawymi anegdotami z „pekińskiego życia”.

Interesująca i niezwykle zaskakująca bywa architektura PRL-u. Pomysłowość i rozmach inżynierów nie zna granic. I właśnie tak powinno pozostać, choć każdy projekt ma swoje plusy i minusy, gdyby nie próby podejmowane przez wspaniałych wizjonerów, świat dalej stałby w miejscu.

1 Comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *