Zamek w Brodnicy

zamek-w-brodnicy

Brodnica to miasto położone w województwie kujawsko – pomorskim. Przedzielone na pół rzeką Drwęcą miasto królewskie lokowane było w 1238 roku. Obecnie, z populacją liczącą około 30 tysięcy mieszkańców, jest rozwijającym się, pięknym miastem na terenie Pojezierza Brodnickiego. 

Pojezierze brodnickie

To wspaniałe, niezwykle lubiane wśród turystów, a także mieszkańców miejsce. W jego skład wchodzą Brodnicki Park Krajobrazowy, część Górzenieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego, a także Dolina rzeki Drwęcy. Z ciekawostek dodam, że z tą rzeką związane są również inne ruiny – Ruiny zamku w Bratianie

Strażnica w Brodnicy

Mamy drugą połowę XIII wieku, czasy, kiedy terenami Brodnicy władali Krzyżacy. Doszło do tego w wyniku sfałszowania przez zakon dokumentów nadania tych ziem sobie – czyli Zakonowi Krzyżackiemu przez Królestwo Polskie. Zakon, sprowadzony na ziemie Polskie przez Konrada Mazowieckiego szybko przejął zbrojnie strażnice książęcą. 

Konstrukcja strażnicy o prostym planie była wybudowana z dość nietrwałych materiałów. Były to drewno i ziemia, co dodatkowo ułatwiło nieprzyjacielowi podbicie zamku. świadczą o tym między innymi zapiski dowodzące, że w latach 1262 i 1298 strażnica została dwukrotnie zaatakowana i zniszczona przez pogańskie ludy. Pierwszym z nich było plemię Jaćwingów drugim najeźdźcą były zaś wojska litewskie. 

Zakon się rozrastał, rósł w siłę. Rozłam państwa Polskiego poprzez rozbicie dzielnicowe, bunty wśród słowiańskiego, pogańskiego wciąż ludu i wiele innych były kluczowe dla rozwoju zasięgu władzy Krzyżaków. 

Powstanie zamku w Brodnicy

Miało to też swoje dobre strony jeśli chodzi o architekturę. To właśnie rosnący w siłę Zakon zdecydował o rozbudowie dotychczasowej strażnicy – przekształceniu jej na sporych rozmiarów murowanego zamku konwentualnego.

Tą decyzję dodatkowo umocniła lokalizacja strażnicy. Znajdowała się ona przy głównym szlaku handlowym pomiędzy ziemią chełmińską a mazowszem. Dzięki temu tereny te, poza tym, że bogate, były też świetnym miejscem na sprawowanie władzy, ale także gratką dla rabusiów.

Architektura zamku

Zamek w Brodnicy, którego budowę rozpoczęto na przełomie XIII i XIV wieku, jest wspaniałym przykładem dawnej architektury warownej. Cały proces budowy zamku możemy podzielić na cztery etapy. 

W pierwszym, przypadającym na rok 1317, wybudowane zostały solidne mury obronne. Otaczały one zamek wysoki, przedzamcze, wieżę, a także po części pomieszczenia służące za mieszkalne. 

Zasadnicza bryła zostało ukończona dopiero w drugim etapie budowy. Stało się to dopiero 22 lata później, a więc w roku 1339. W tymże okresie poświęcona została także kaplica zamkowa. 

Trzeci etap, to etap odbudowy i naprawy zniszczeń. Doszło do nich w wyniku powodzi, która nawiedziła Brodnice początkiem XV wieku. Wtedy również zagospodarowane zostało przedzamcze.

Ostatnim – czwartym etapem prac była działalność Mikołaja Fellensteina. Były to głównie prace muratorski, oraz dodatkowa rozbudowa fortyfikacji. 

Opis architektury na podstawie planu

Dzięki pracy archeologów udało się dojść do tego jak najprawdopodobniej wyglądał niegdyś zamek w Brodnicy. Jego plan dość prosty – bo kwadrat, znajdował na sobie zabudowę z cegły postawionej na kamiennej podmurówce. 

W zarys murów obronnych również na planie kwadratu, wpisana została czworoboczna wieża obronna. Zastąpiono ją w późniejszych latach cylindryczną basteją, o średnicy mierzącej dziesięć metrów. Międzymurze, nad którym znajdował się wykusz latrynowy, dzieliło mur obronny od obwodowego. 

Mur obwodowy we wszystkich narożach miał wpisane wieże na planie kwadratu. Jednakże ta, od północnej strony, była znacznie większa i masywniejsza. Posiadała ona dwanaście kondygnacji i wysokość sięgającą na ponad 50 metrów. Dostęp do niej prowadził od ganku obronnego, biegnącego przez górne piętra zamku.Spełniała ona funkcje obronne dzięki specjalnie zaprojektowanym pod to kształtowi i przepruciom. Dodatkowo, całość wieńczył taras obserwacyjny nakryty oktagonalną nadbudową i namiotowym dachem. W późniejszych latach zmienił on jednak swój kształt – stał się bardziej obły i zgrabny. Pozostałe trzy to niewielkie wieżyczki, które w baroku zostały dodatkowo wzbogacone o hełmy. 

Wieże na zamku w Brodnicy

Wieże były narożnym zwieńczeniem na wysokość siedemnasto metrowych ścian okalających bryłę zamku z czterech stron. 

W ich środku znajdował się niewielkich rozmiarów dziedziniec, otoczony pomieszczeniami użytkowymi. Do ich zaliczamy od wschodu między innym kapitularz, czyli miejsce spotkań bądź zebrań zakonników, od południa kaplicę wraz z refektarzem, czyli dużą, wspólną jadalnią. Od zachodu zaś były sypialnie Krzyżaków, a więc ich dormitorium. Dodatkowo, w planie, znalazło się także miejsce dla niewielkiego szpitala, czyli tak zwaną infimerie. 

Dzięki źródłom pochodzącym z roku 1664, wiemy, że pomieszczenia pełniące funkcje gospodarcze były rozlokowane w podpiwniczeniach a także na parterze. To właśnie im zawdzięczamy sporą wiedzę na temat tego, jak zamek kiedyś wyglądał. Ilustracje z tamtych czasów ukazują, że na najniższych kondygnacjach znajdowały się kuchnia krzyżacka wraz z izbą kuchenną, a także spichlerze czy sklepy, w których przetrzymywano wszelakie zboża potrzebne w przygotowywaniu posiłków. 

Cały zamek w Brodnicy, wraz z dziedzińcem, zabudową gospodarczą, murami oraz międzymurzem, a także przedzamczem o charakterystycznym kształcie litery L miał powierzchnię 23 tysięcy metrów kwadratowych łącznej powierzchni. 

Dalsze losy zamku w Brodnicy

Zamek w Brodnicy przez kolejna lata był wielokrotnie oblężany przez wszelakie wojska. Zaliczyć do nich możemy między innymi wojska polskie, litewskie, rosyjskie, niemieckie, szwedzkie czy francuskie. Co dziwi, nikomu nie udało się wówczas zdobyć twierdzy. To tylko potwierdza jak dobrze do obrony była przystosowana warownia Brodnicka. Choć tu także sporą rolę oczywiście odegrali sprawdzeni i doświadczeni w walce Krzyżacy. 

Jedną z wartych przytoczenia dat jest druga połowa roku 1330, a dokładniej wrzesień. Wtedy to król Łokietek wraz z litewskim księciem Giedyminem przystąpili do oblężenia zamku. Nie przygotowali się jednak na tak dobre uzbrojenie i niezbywalną wręcz konstrukcję zamku. Nie posiadając wystarczająco dużo odpowiedniego sprzętu, zmuszeni byli się wycofać.

Historia po bitwie pod Grunwaldem

Aby opowiedzieć dalszą historię zamku, musimy się przenieść do czasów bitwy pod Grunwaldem. Bo to właśnie w tym czasie, wieku XV a roku 1410, upici zwycięską bitwą Polacy ruszyli szturmem na krzyżackie zabudowania warowe. 

Wówczas dowodzącym załogą zakonników na tych terenach województwa warmińsko – mazowieckiego, był Wilhelm Rosenberg. Ze źródeł wiemy, że walczy niezwykle zaciekle i wytrwale, jednak nie udało mu się obronić twierdzy. Od tej chwili weszła ona we własność Rzeczypospolitej. 

Władzę na zamkiem zaczął sprawować wojewoda sandomierski Mikołaj Michałowa. Niezwykle uczciwy i oddany władcy i swojemu narodowi człowiek. Znalazłszy on skarby krzyżackie postanowił niezwłocznie przekazać je w ręce Polskiego władcy Jagiełły, który rozdzielił kosztowności między Wawel  a katedrę wileńską. 

W skład tych kosztowności wchodziły między innymi niezwykle drogocenne księgi, złote przedmioty liturgiczne, wspaniałe klejnoty, szaty wytkane ze wspaniałych materiałów i obrazy słynnych malarzy.

Kolejne bitwy i zmiany właściciela warowni

Niedługo później nadeszła wielka wojna, a trzy lata później również groźba wojny głodowej. W tym czasie, właśnie po zaledwie trzech latach zamek wrócił w ręce Zakonu Krzyżackiego. Zamek wówczas był już na nowo świetnie wyposażoną warownią w między innymi siedemdziesiąt koni czy trzynaście ciężkich bombard na kamienie. 

W połowie lat 60. XVII wieku miała miejsce druga wojna polsko – szwedzka. W tymże czasie wokół zamku w Brodnicy powstało sporo fortyfikacji mających na celu wzmocnienie walorów obronnych warowni. Niestety, nawet tak pieczołowicie przygotowane zabezpieczenia nie uchroniły zamku  olbrzymimi zniszczeniami. 

W staniu znacznego rozpadu zamku w XVIII wieku schronili się konfederaci barscy, tworząc z powierzchni zamku swoją siedzibę.

Nie trwało to jednak długo, pierwszy rozbiór Polski ale także początek stulecia to czas sukcesywnego rozbierania, równania z ziemią resztek zabudowań dawnej siedziby Zakonu Krzyżackiego. Pozyskane w ten sposób materiały przez wówczas panujące na tych terenach władze pruskie przysłużyły się do budowy nowych kamienic w mieście – jak źródła podają powstało pięć takich budowli mieszkalnych. 

Nieuchronny koniec, a wraz z nim całkowite zniknięcie z zamku z powierzchni się zbliżał. Jednak dzięki decyzji pruskiego króla Ferdynanda Wilhelma IV wstrzymano rozbiórkę. Również w tym czasie podjęto się prac naprawczych najmniej ucierpiałego elementu – wieży. 

Prace archeologiczne i badawcze w tym miejscu rozpoczęto tuż przed wybuchem II wojny światowej w 1939 roku, a nabrały tempa kiedy tereny te zajęli okupanci niemieccy. 

W latach pięćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku wrócono do prac badawczych na tym terenie. Zabudowania poddano konserwacji, a w odsłoniętych przez Niemców piwnicach powstało muzeum.

Zamek współcześnie

Kiedy spojrzymy dziś na zamek w Brodnicy, o jego dawnej świetności świadczą już tylko jedynie doskonale zachowana wieża, zarysy planu na poziomie piwnic, a także część sklepień po rekonstrukcji mającej miejsce w XX wieku. 

Piwnice zamkowe skrywają w sobie poza niezwykłą historią budowli muzeum archeologiczne. 

Dodatkową atrakcją turystyczną jest tu wstęp na taras widokowy wieży głównej, a także odbywające się głównie w sezonie letnim niezwykłe turnieje rycerskie.

żródła zdjęć: polskieszlaki.pl castle3d.pl dioblina.eu podrozepokulturze.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *